(Azaditårnet i Teheran vart bygd i 1971 og er eit velkjent iransk landemerke. Foto: Aref Sarkhosh/Pexels.)
Det mellombelse avgiftskuttet held fram med å prege norske drivstoffprisar, og nye modellberekningar peikar mot at både bensin- og dieselprisane kan halde seg på relativt låge nivå ved inngangen til juni.
Ei samla vurdering basert på separate Ornstein–Uhlenbeck-modellar for bensin og diesel tilseier at bensinprisane framleis vil liggje nær 18-kronersgrensa, medan diesel kan halde seg komfortabelt under 17 kroner literen.
Les også: Avgiftskuttet snur regnestykket: Bensin mot 18-kronersgrensa i mai
Hovudscenariet i modellen gir ein estimert bensinpris på 17,4–18,3 kroner per liter, medan diesel er venta å liggje i intervallet 16,1–16,9 kroner per liter rundt 1. juni. Det betyr at norske bilistar og transportørar kan gå inn i sommarmånaden med drivstoffprisar som framleis er fleire kroner lågare enn dei ville vore utan avgiftsgrepet frå styresmaktene.
Bensin framleis nær 18-kronersgrensa
Bensinmodellen tek utgangspunkt i ein internasjonal råvarekomponent som har lege klart over historisk snitt gjennom våren, men som gradvis er venta å trekkje ned mot eit meir normalt nivå. Prognosen er estimert med ein Ornstein–Uhlenbeck-prosess, ein modelltype som føreset at prisane over tid søkjer tilbake mot eit langsiktig gjennomsnitt etter periodar med sterke utslag.
I berekninga er det lagt til grunn ein Brent-oljepris på om lag 108 dollar fatet, ein dollarkurs rundt 10,7 kroner, samt normale raffineringsmarginar for sommarsesongen. Når distribusjonskostnader, CO₂-avgift og meirverdiavgift blir lagde til, gir modellen ei forventa pumpepris på 17,43 kroner per liter. Med normal kortsiktig marknadsvolatilitet utvidast dette til eit sannsynleg handelsintervall på opp mot 18,3 kroner.
Det betyr at bensinprisen framleis kan teste 18-kronersgrensa i periodar, særleg dersom oljeprisen styrkjer seg eller krona svekkjer seg vidare mot dollar.
Diesel har lågare prisbane enn bensin
Dieselprisen er venta å halde seg lågare enn bensin gjennom første del av juni, i hovudsak fordi internasjonale dieselmarginar den siste tida har falle meir enn bensinmarginane. Ein eigen OU-basert dieselmodell peikar mot at råvarekomponenten i dieselmarknaden vil trekkje ned raskare enn bensin gjennom mai.
Med utgangspunkt i dagens dieselspread, raffineringsmarginar og valutakurs gir modellen ein forventa råvarekomponent på rundt 6,9 kroner literen ved 1. juni. Etter distribusjon, CO₂-avgift og meirverdiavgift gir dette ein estimert pumpepris på 16,45 kroner per liter.
Medrekna vanleg marknadsvolatilitet gir det eit sannsynleg intervall på 16,1–16,9 kroner, noko som inneber at diesel kan halde seg klart under 17-kronersgrensa gjennom store delar av juni dersom marknadsbiletet held seg stabilt.
Den viktigaste forklaringa på det låge prisnivået er framleis det mellombelse avgiftskuttet som fjernar veibruksavgifta på drivstoff fram til september. Uten dette grepet ville både bensin og diesel lege fleire kroner høgare.
Rekna isolert viser modellane at dagens råvare- og valutamarknad ville gitt:
- Bensin godt over 21 kroner literen
- Diesel rundt 20 kroner literen
Det illustrerer kor tungt avgiftskomponenten veg i norsk pumpepris, og kor mykje staten i praksis dempar utslaga frå den internasjonale energimarknaden.
Sjølv om hovudscenariet peikar mot stabile eller lett fallande prisar inn i juni, er det fleire faktorar som kan gi oppside i marknaden:
For det første aukar normalt etterspurnaden etter bensin gjennom mai og juni når feriesesongen nærmar seg. Det gir ofte høgare raffineringsmarginar i Europa og USA. For det andre er den norske krona framleis svak, og ytterlegare svekking mot dollar vil slå raskt inn i pumpeprisane.
Marknaden er òg sårbar for nye geopolitisk drivne oljeprissjokk. Med dagens prisnivå treng det ikkje store rørsler til før bensin igjen løftar seg godt over 18 kroner og diesel pressar seg mot 17,50.
Samla peikar modellane mot at norske drivstoffprisar går inn i juni på eit framleis lågt nivå samanlikna med råvaremarknaden, men med avgrensa buffer mot nye oppgangar.
Det mest sannsynlege scenarioet ved inngangen til månaden er:
- Bensin: rundt 17,5 kroner per liter
- Diesel: rundt 16,5 kroner per liter
Så lenge avgiftskuttet står ved lag og oljeprisen ikkje løftar seg vidare, bør dette nivået halde seg gjennom første del av sommaren. Men rommet for nye prisaukar er framleis til stades – særleg på bensin, der marknaden alt ligg nær eit nivå der moderate råvareutslag kan presse prisane over 18-kronersgrensa igjen.
For norske bilistar betyr det at juni kan bli endå ein månad med relativt gunstige drivstoffprisar, men også at mykje av stabiliteten kviler på mellombelse politiske grep snarare enn ein varig svakare energimarknad.
Når avgiftskuttet ein gong blir reversert, vil reknestykket sjå heilt annleis ut!