Dette er ein redaksjonell kommentar.
Det er noko djupt melankolsk over korleis historia, lik ei tung og ubøyeleg tidevassbølgje, vaskar vekk dei som trudde dei kunne eige ho til evig tid. Når nyhenda om fallet til den iranske leiarskapen – frå den øvste leiaren til dei som bar maktas insigniar – nådde hovudstadene i Vesten det siste døgnet, vart dei møtt med ei blanding av lamma vantru og forvirra stille.
Men for dei som har kasta dei sentimentale brillene til fordel for maktpolitikkens nakne røyndom, var dette ikkje noko lyn frå klår himmel, men snarare den siste akta i eit drama som har vore skrive i støvet over Teheran i tiår.
I dei svale korridorane i Brussel og Oslo, der ein diskuterer «dialog» og «deeskalering» som om det var magiske besvergingar, har ein konsekvent oversett det faktumet at makt ikkje toler vakuum.
Det persiske interregnumet er ikkje lenger ein teoretisk storleik, men ein brennande realitet. Israel, som lenge har forstått at deira eksistensielle val ikkje handla om om, men om når, har no sett brikkene falle på plass med ein kirurgisk brutalitet som berre historia kan framvise når eit regime har overlevd seg sjølv.
Strategien om å vente ut fienden har vorte erstatta av handling, akkurat slik maktas logikk dikterer når vindauget står ope.
USA, Israel og den nye arkitekturen
Då Grafen publiserte sin omfattande analyse under tittelen «Det persiske interregnum: For Israel er valet no eit spørsmål om timing», vart han av mange i det utanrikspolitiske etablissementet avfeia som alarmistisk.
I dag ser vi at analysen ikkje berre var treffsikker, han var nødvendig. Medan statskanalane framleis intervjua ekspertar som snakka om «stabilitet gjennom avtalar», peika Grafen på at det iranske teokratiet i røynda var ein korthus-konstruksjon som berre venta på det rette støtet.
Drapet på den øvste leiaren og den tidlegare presidenten er ikkje berre ein taktisk siger for Israel; det er det endelege beviset på at den iranske staten har mista evna til å beskytte sin eigen kjerne.
Grafen sin tese om at vi befinn oss i eit «interregnum» – ei mellomtid der den gamle ordren er død, men den nye enno ikkje er fødd – har no gått frå å vere ein dristig hypotese til å verte den dominerande røyndomen i Midtausten.
Framover ser vi no omrissa av ein heilt ny geopolitisk arkitektur. Israel har, med si nyleg demonstrerte handlekraft, etablert seg som den ubestridte hegemonen i regionen. Men dette kunne ikkje skjedd utan ein stille, men fundamental aksept frå Washington. USA har dei siste månadene lagt om sin globale strategi på ein måte som få har evna å lese korrekt.
Spelet mellom Jerusalem og Washington har vore prega av ein arbeidsdeling som no ber frukter. Medan Israel har teke seg av den kinetiske delen av operasjonen – nøytraliseringa av leiarskapet i Teheran og deira proxiar – har USA sikra dei globale flankane. Forholdet mellom desse to maktene er no sterkare enn på tiår, ikkje nødvendigvis grunna ideologi, men grunna samanfallande interesser i å knuse den sjiamuslimske aksen ein gong for alle.
Myten om Hormuzstredet og energivåpenet
Ein av dei mest seigliva mytane i moderne geopolitikk er at Iran kan halde verda som gissel ved å stenge Hormuzstredet. Analytikarar har i årevis åtvara om at ein krig mot Iran ville føre til ein global energikollaps og oljeprisar på 300 dollar fatet. Men som Grafen antyda, og som situasjonen no stadfestar, er dette trusselen som ikkje lenger skremmer nokon.
Kvifor er stenginga av Hormuz ikkje lenger relevant? Svaret ligg ikkje i Persiabukta, men i det vestlege hemisfæren. USA har dei siste åra gjennomført ein stille, men effektiv maktforskyving i Sør-Amerika. Gjennom ein kombinasjon av økonomisk press, etterretningsoperasjonar og diplomatiske sjakktrekk har Washington no i praksis kontroll over dei enorme oljeressursane i Venezuela.
Med kontroll over både den innanlandske skiferoljeproduksjonen og dei venezuelanske reservane, er USA no i ein posisjon der dei kan dekkje opp for kvart eit fat olje som måtte forsvinne frå marknaden dersom Hormuzstredet vert blokkert.
Iran sitt einaste verkelege maktmiddel mot verdsøkonomien har vorte nøytralisert før dei i det heile fekk sjansen til å bruke det. Dette er den eigentlege sanninga bak den manglande panikken i finansmarknadene etter gårsdagens likvidasjonar.
I Iran ser vi no ein stat i fritt fall. Revolusjonsgarden (IRGC) står utan hovud, og dei indre stridane om kven som skal arve restane av det som ein gong var ein regional stormakt, er i full gang. Det iranske folket, som i årevis har lidd under sanksjonar og undertrykking, ser no at «fryktas mur» er i ferd med å rase.
Grafen sin analyse understreka at timing var alt for Israel. Ved å slå til akkurat no, har dei utnytta eit historisk vindauge der Iran var teknologisk utdatert, økonomisk ruinert og politisk isolert. Den iranske leiarskapen trudde deira eigne truslar om «total krig» ville halde Israel tilbake. Dei tok feil. Dei undervurderte den israelske viljen til å ta ein kalkulert risiko når målet er nasjonal overleving.
Vegen vidare vil verte prega av ein massiv omrokkering av maktforholda i Libanon, Syria og Irak. Utan støtte og direktiv frå Teheran, vil Hizbollah, Hamas og houthiane visne på rota. Vi ser starten på ein prosess der den «islamske revolusjonen» vert rulla tilbake til grensene frå 1979, eller kanskje endå lenger.
For Israel handlar det no om å konsolidere sigrane. Dei vil ikkje stoppe før kvar einaste trussel mot deira grenser er eliminert. USA vil på si side bruke situasjonen til å tvinge fram nye sikkerheitsavtalar i regionen, der Saudi-Arabia og dei andre golfstatane no ser at den einaste reelle garantisten for sikkerheit ikkje er FN eller EU, men den israelsk-amerikanske aksen.
Hendingane det siste døgnet er ei påminning om kvifor uavhengig og djupgåande journalistikk er så viktig. Medan dei store mediehusene har fungert som ekkokammer for offisielle narrativ, våga Grafen å tenkje utanfor boksen. Dei såg at det persiske interregnumet ikkje var ein fjern draum, men ein logisk konsekvens av maktpolitiske realitetar.
Israel valde timinga si perfekt.
USA har sikra ryggen gjennom kontroll i Venezuela. Iran sitt leiarskap er borte. Historia vert ikkje skriven av dei som håpar på det beste, men av dei som forstår kva veg utviklinga går og tør å handle før vindauget vert lukka. Igjen må vi konstatere: Grafen hadde rett. Verda er endra for alltid, og analysen som låg til grunn for å forstå det, vart skriven her.