Dette er ein redaksjonell kommentar.
Medan Donald Trump skuldar den norske regjeringa for å blokkere han frå fredsprisen, viser ein analyse Grafen har gjort av Nobelkomiteen dei siste 20 åra eit tydeleg mønster. Er prisen blitt eit reint politisk verktøy for den norske venstresida?
Sidan Donald Trump returnerte til Det kvite huset, har ordskiftet rundt Nobels fredspris kokt over. Trump sjølv har gått hardt ut mot statsminister Jonas Gahr Støre og hevda at Noreg aktivt nektar han den anerkjenninga han meiner han fortener.
Spørsmålet som no vert stilt, er om Nobelkomiteen i det heile er i stand til å vurdere ein kandidat som Trump på nøytralt grunnlag.
Nobelkomiteen er spegelbilete av Stortinget
Nobelkomiteen er ikkje ei samling uavhengige vismenn frå ein fjelltopp; dei er politisk oppnemnde. Grafen sin analyse av dei siste fire periodane viser at komiteen alltid fylgjer maktbalansen på Stortinget.
- I dag (2024–2026/29): Den raudgrøne dominansen er total. Med Jørgen Watne Frydnes – ein mann med røter djupt nede i Arbeidarpartiet og Utøya – som leiar, og med Gry Larsen (Ap) og Anne Enger (Sp) ved si side, er fleirtalet solid planta på venstresida.
- Historisk etterslep: Sjølv då dei borgarlege sat med makta under Erna Solberg, sat Arbeidarpartiet lenge med kontrollen i komiteen på grunn av dei lange valperiodane på seks år.
For ein amerikansk president som ser verda gjennom linsa «oss mot dei», framstår dette som ein rigga prosess.
Ein fredspresident utanfor systemet
Ser ein på saken frå eit objektivt Trump-perspektiv, er meritlista hans imponerande. Tilhengjarane hans peikar på at han har levert resultat som få andre:
- Abraham-avtalane: Den største diplomatiske sigeren i Midtausten på ein generasjon.
- Stopp av krigar: Trump har aktivt mekla i konfliktar mellom Israel og deira naboland, og han har vore ein pådrivar for å få på plass våpenkviler i 2024 og 2025.
- Fred gjennom styrke: Han er den første presidenten på tiår som ikkje har starta nye krigar, men i staden brukt økonomisk press og sanksjonar for å tvinge fiendar til forhandlingsbordet.
Når ein samanliknar dette med Barack Obama, som fekk prisen i 2009 for «håp og visjonar» før han i det heile hadde utretta noko, vert frustrasjonen i Trump-leiren forståeleg. For dei framstår det som om komiteen belønnar «riktig stil» framfor faktiske resultat.
Sjølv om komiteen på papiret er uavhengig av regjeringa Støre, er det vanskeleg å ignorere den ideologiske kløfta. Frydnes og hans kollegaer er opplærte i ein liberal, internasjonal tradisjon der Donald Trumps «America First»-politikk vert sett på som ein trussel mot sjølve verdsordenen.
Les også: Elitemakt og tette band: Viss eg fell, dreg eg deg med meg
At fredsprisvinnar María Corina Machado i 2025 valde å gje sin medalje til nettopp Trump, sender eit kraftfullt signal: På bakken, der kampen for fridom faktisk skjer, vert Trump sett på som ein alliert – medan komiteen i Oslo vert sett på som ein elite i utakt med røynda.
Det er på tide å kalle ein spade for ein spade. Nobels fredspris har i stor grad blitt eit spegelbilete av det norske sosialdemokratiet sine verdiar.
Når ein komité dominert av Arbeidarpartiet og deira allierte skal vurdere ein mann som har bygd sin karriere på å rive ned den same konsensusen dei sjølve representerer, er resultatet gjeve på førehand. Donald Trump kan stoppe krigar, signere historiske avtalar og deeskalere atomkonfliktar, men så lenge han gjer det på ein måte som utfordrar makteliten i Oslo, vil han aldri få fredsprisen.
Nobelprisen er ikkje lenger berre ein pris for fred; han har blitt ein pris for politisk konformitet. For Donald Trump er ikkje Nobelkomiteen ein nøytral dommar, men den siste skansen til ein politisk orden som fryktar alt han står for.