Sjukehusa våre blør økonomisk. Samstundes som sengepostar vert lagde ned og ventelistene aukar, vert milliardar av kroner trekte ut av pasientbehandlinga for å betale for medisinar. No er tida inne for å skrota H-resepten og leggja ansvaret tilbake på staten.
Les også: Vegkart for avvikling: Slik flyttar vi milliardrekninga bort frå sjukehusa
Kvart år rullar over fem milliardar kroner ut av budsjetta til norske sjukehus for å betale for medisinar som pasientar hentar på apoteket og tek heime. Dette er den såkalla H-resepten – ei ordning som var meint å sikra “fagleg kontroll”, men som i staden har vorte ein økonomisk klamp om foten for helseføretaka.
Ein varsla økonomisk katastrofe
Sidan ordninga vart innført, har kostnadene eksplodert. I 2023 åleine betalte sjukehusa rundt 5,4 milliardar kroner for H-resepter. Inkluderer ein moms, nærmar summen seg sju milliardar kroner. Dette er pengar som går direkte frå sjukehusa sine driftsbudsjett – dei same pengane som skulle løna sjukepleiarar, drifta operasjonssalar og korta ned ventetidene.
I dag utgjer desse medisinane nesten 3 prosent av dei totale driftskostnadene i spesialisthelsetenesta. For store føretak som Oslo Universitetssjukehus eller Ahus, er snakk om svimlande summar som kvart år vert låste til dyre, biologiske legemiddel.
Svekkar behandlingstilbodet
Kritikken mot ordninga er enkel, men knusande: Når sjukehusa må prioritere mellom medisinar på H-resept og anna behandling, er det pasientane som taper.
Det er eit paradoks at sjukehusa får det medisinske ansvaret for medisinar folk tek heime, samstundes som dei må kutta i det ordinære behandlingstilbodet for å få endane til å møtast.
Systemet fungerer slik at når det nasjonale «Beslutningsforum» seier ja til ein ny, kostbar medisin, vert rekninga sendt rett til det lokale sjukehuset. Sjukehusa har ingen sjanse til å seia nei, men dei får heller ikkje automatisk dekt dei aukande kostnadene frå staten.
Resultatet er eit svekka tilbod til alle andre pasientgrupper.
Tilbake til blåresept-ordninga
Løysinga er naudsynt: H-resepten må avviklast. Argumentet er at ansvaret for desse medisinane bør flyttast tilbake til Folketrygda og den tradisjonelle blåresept-ordninga. Ved å sentralisere finansieringa og la apoteka eller andre nasjonale innkjøpsordningar forhandle prisar på vegner av staten, kan ein oppnå fleire fordelar:
- Lågare prisar: Nasjonale innkjøpsorgan kan bruke si enorme makt til å presse prisane mykje lågare enn det dei enkelte helseføretaka klarer i dag.
- Frigjering av sjukehusmidlar: Sjukehusa kan bruke pengane sine på kjerneoppgåver: Kirurgi, pleie og akuttberedskap.
- Føreseieleg økonomi: Sykehusleiarar slepp å frykte at ein ny, dyr medisin skal velta heile årsbudsjettet.
Slik fordeler milliard-rekninga seg (2023)
| Region | Fylke (utval) | Kostnad H-resept (est. mrd. kr) |
| Helse Sør-Øst | Oslo, Viken, Innlandet, Agder m.fl. | ~3,1 |
| Helse Vest | Rogaland, Vestland | ~1,0 |
| Helse Midt-Norge | Møre og Romsdal, Trøndelag | ~0,7 |
| Helse Nord | Nordland, Troms og Finnmark | ~0,6 |
På tide å innsjå at H-resepten er eit feila eksperiment
Skal vi berge økonomien i dei norske sjukehusa og sikre eit godt behandlingstilbod i framtida, er det på tide å innsjå at H-resepten er eit feila eksperiment. Det er på tide å flytte legemiddelkostnadene bort frå sjukehusbudsjettet og tilbake til det nasjonale fellesskapet over blåresepten.
Dagens modell byggjer på tanken om at sjukehusa skal ha full kontroll på både medisin og behandling. Men i praksis har dette skapt ein uføreseieleg økonomisk kvardag.
1. Innholinga av driftsbudsjettet
Når ein pasient får ein H-resept, vert kostnaden belasta budsjettet til det lokale helseføretaket. Problemet er at dette er lovpålagde utgifter. Sjukehuset kan ikkje seia nei til å betala for livsviktig medisin.
Når prisane på nye legemiddel stig raskare enn løyvingane frå statsbudsjettet, må sjukehusa henta pengane frå andre stadar. Dette fører til ein direkte konflikt mellom:
- Medisinbudsjettet: (H-resepter som må betalast).
- Personellbudsjettet: (Sjukepleiarar og lækjarar).
- Investeringsbudsjettet: (Vedlikehald og nytt medisinsk utstyr).
2. Stordriftsfordelar og nasjonal forhandlingsmakt
Ein hovudtese i kritikken er at Folketrygda (HELFO), saman med ei sentralisert innkjøpsordning, vil ha langt større makt overfor dei multinasjonale farmasiselskapa enn det dei enkelte helseføretaka har i dag.
- Sentralisering av risiko: Ved å flytta kostnaden til Folketrygda, vert den økonomiske risikoen spreidd på heile statsbudsjettet i staden for å kvela eit lite lokalsjukehus.
- Prispress via apotekkjeder: Ved å leggja medisinane tilbake på blåresept, kan ein utnytta konkurransen mellom dei store apotekkjeda og bruke nasjonale anbod på ein måte som tvingar prisane ned gjennom volum.
3. Tap av spesialisthjelp til administrasjon
I dag går mykje av tida til sykehuslækjarar med til reint administrativt arbeid knytt til H-resepter – kontroll av budsjettrammer, koding og oppfølging av kven som skal betala kva.
- Viss desse legemidla gjekk over blåresept-ordninga, kunne fastlegar (i samråd med spesialist) i større grad stått for den praktiske handteringa.
- Dette ville frigjort tid for spesialistane på sjukehusa til å operera og behandla dei sjukaste pasientane.
To modellar mot kvarandre
| Faktor | Dagens H-resept-modell | Nasjonal blåresept-modell |
| Finansiering | Lokale sjukehusbudsjett | Folketrygda (staten) |
| Økonomisk risiko | Høg for det enkelte sjukehus | Lav (fordelt på heile staten) |
| Pasienttilbod | Svekka (må konkurrere med lønn) | Skjerma (fastlåst i folketrygda) |
| Prisforhandling | Regionale anbod | Nasjonal makt / Globalt press |
| Administrasjon | Tungvint og fragmentert | Sentralisert og effektiv |
H-resepten har fungert som ein “skjult skatt” på sjukehusdrifta. Ved å flytta desse kostnadene tilbake til Folketrygda, vil ein ikkje berre få betre kontroll på medisinprisane, men ein vil viktigast av alt skjerma den daglege pasientbehandlingamot svingingar i legemiddelmarknaden.
Les også: – Ikke rart folk rømmer landet: Knusende dom over norsk helsevesen