Dette er ein redaksjonell kommentar.
Det er noko djupt urovekkjande når forsikringsbransjen, anført av Ole Irgens, pressesjef i Tryg Forsikring, tek til orde for å leggje nok ein folkeleg tradisjon i hendene på byråkratiet og «profesjonelle aktørar».
Forslaget om å “forby privat fyrverkeri” er ikkje berre eit åtak på ein gamal skikk; det er eit varsel om ein overformyndarstat som ikkje lenger trur på personleg ansvar.
Argumenta frå forsikringsselskapa er kjende: skadetal, brannrisiko og alkohol. Ingen skal bagatellisere alvorlege augekader eller brente heim. Men løysinga på at nokre få handlar uansvarleg, kan ikkje vere å kollektivt straffe heile befolkninga ved å inndra retten til å feire det nye året på eige vis.
Fridom under ansvar
Nyttårsaftan er ein av dei få dagane i året der vanlege folk får markere ei overgangstid med lys og glede. Å flytte dette ansvaret over til kommunale pyroteknikarar høyres kanskje trygt ut på papiret, men i praksis tyder det sentralisering av feiringa. Bur du i ein utkantkommune eller langt frå sentrum, skal du då måtte køyre i timevis for å sjå tre minutt med kommunalt løna smell?
Fridom handlar om retten til å ta eigne val, og med det fylgjer eit personleg ansvar.
Vi forbyr ikkje bilar fordi nokre køyrer i rus, og vi stengjer ikkje fjellheimen sjølv om folk må hentast ned av hjelpemannskap kvart einaste år. Vi lærer heller folk opp, stiller krav til utstyr og satsar på førebygging.
Kvifor privat fyrverkeri må bestå:
- Lokal trivsel og tradisjon: For mange familiar er det ein viktig del av feiringa å samlast i nabolaget. Dette skaper samhald som ikkje kan erstattast av eit fjernt show i regi av kommunen.
- Geografisk urettferd: Eit nasjonalt forbud vil i praksis seie at berre dei som bur sentralt i store byar får oppleve fyrverkeri. Distrikts-Noreg vert mørklagt.
- Holdningsarbeid fungerer: Sjølv om Tryg Forsikring meiner vi ikkje «kjem i mål», er sikkerheita og medvitet kring verneutstyr langt høgare i dag enn for 20 år sidan. Forbodet mot pinnerakettar i 2008 var eit fornuftig grep som allereie har redusert risikoen monnaleg.
Forsikringslogikk vs. folkevett
Det er lett å forstå kvifor Tryg Forsikring og resten av forsikringsbransjen ønskjer eit forbod. Mindre skade tyder færre utbetalingar og større overskot. Men samfunnet vårt kan ikkje styrast utelukkande etter kva som er mest lønnsamt for forsikringsselskapa sine rekneark.
Vi treng rom for det spontane, det folkelege og det som gir livet litt ekstra farge – sjølv om det inneber ein kalkulert risiko. La oss heller halde fram med informasjonskampanjar, strengare kontroll med sal og krav om vernebriller.
Å forby alt som kan vere farleg, gjer ikkje samfunnet rikare. Det gjer det berre gråare. La folket få behalde rakettane sine – og ansvaret som fylgjer med.