I verdas kaldaste by, Jakutsk i Sibir, er vinteren ei dagleg kamp mot elementa. Når gradestokken kryp ned mot fryktinngytande -50 grader celsius, tek innbyggjarane i bruk desperate metodar for å halde kvardagen i gang. For mange betyr det at bilmotoren må gå – døgnet rundt, i vekesvis.
Det høyres kanskje ut som ein myte, men for mange av dei over 300 000 innbyggjarane i Jakutsk er det brutal røyndom. Å slå av motoren i slike ekstreme temperaturar er som å signere dødsdommen for køyretøyet, og viss ein er på langtur seg sjølv også.
Eit spørsmål om overleving
Fysikken er nådelaus når kulda set inn for fullt. Motoroljen vert til tjukk sirup, batteriet mistar all si kraft på få minutt, og komponentar av gummi og plast vert så sprø at dei kan knekkje som glas.
Det er ikkje eit val, det er ein nødvendigheit. Utan tilgang til ei oppvarma garasje er den einaste sikre løysinga å la bilen gå på tomgang.
For yrkessjåførar og dei som ferdast på langtur i den sibirske ødemarka, er dette ei livsviktig forholdsregel. Å bli ståande med ein frosen motor midt i ingenmannsland kan fort verte fatalt. Men også inne i byen er det eit vanleg syn – og ikkje minst ein vanleg lyd – at bilar står og durar utanfor bustadblokkene heile natta. Sjølv om drivstoffprisane i Russland er relativt låge, er miljøkostnaden og slitasjen på bilane enorm.
“Natasja-teppe” og dyre løysingar
Dei som ikkje har råd til å leige eller kjøpe plass i oppvarma fellesgarasjar, må finne andre kreative løysingar for å unngå den konstante tomgangskøyringa.
Eit utbreidd fenomen er bruken av såkalla “Natasja-teppe”. Dette er tjukke, isolerande spesialtrekk som ein pakkar inn heile bilen med. Teppet held på motorvarmen i nokre timar, slik at ein kan slå av bilen medan ein er på jobb eller handlar, utan at den frys heilt i hel. Andre installerer kostbare, avanserte varmesystem (Webasto og liknande, red. anm.) som held kjølevæska varm ved å brenne drivstoff, utan at sjølve motoren treng å gå.
Mange vel rett og slett å “parkere bilen for vinteren”. Dei tek ut batteriet for å berge det, og lèt bilen stå nedsnødd og frosen til våren kjem og temperaturen stig til meir handterlege -20 grader.
Ingen enkel fiks
Skulle uhellet vere ute og motoren frys fast, er det ingen enkel veg tilbake. Startkablar nyttar ikkje i -50 grader. Bilen må som regel tauast til ei oppvarma garasje for å tine langsamt i eit døgn. Alternativt må ein tilkalle dyre, mobile “tinetenester” som kjem med store varmekanonar for å blåse liv i den frosne mekanikken.
Livet i Jakutsk krev ei heilt spesiell form for tilpassing. Den konstante duren av motorar i vintermørket er berre eitt av mange bevis på mennesket si utrulege evne til å leve – og køyre – under dei mest ekstreme tilhøva på kloden.
I Noreg reknar vi sjeldan det som nødvendig å la bilen gå på tomgang heile dagen, men i Sibir går grensa ofte ved -30 °C til -35 °C.
- Ved -30 °C: Dei fleste moderne bilar med god olje og friskt batteri startar greitt.
- Under -35 °C: Her byrjar oljen å bli kritisk seig, og batterikapasiteten fell dramatisk.
- Under -45 °C: Utan motorvarmar eller tomgang er sjansen for å få start att etter nokre timar svært liten.