Frå Jeffrey Epsteins mørke nettverk i USA til dei inste sirklane i Det norske Arbeiderpartiet: Historia om makt handlar ofte om det same – eit vernande lag av lojalitet som gjer makteliten blind for eigne feilsteg.
Makt korrumperer ikkje berre individet; ho skaper ein kultur der kritiske spørsmål blir sett på som svik, og der “venner” vernar kvarandre mot innsyn. Sjølv om Noreg er eit lite land med høg tillit, ser vi no konturane av ein maktstruktur som minner skremmande mykje om dei internasjonale nettverka vi likar å tru at vi står langt over.
Les også: Nakne kvinner, sexleiketøy og prominente gjester: Dette inneheld Epstein-arkivet
Les også: Fire år med Ap og Støre-regjeringen: Europarådets anti-korrupsjonsorgan kritiserer Norge
Koblinga mellom den norske eliten og Jeffrey Epstein er ikkje lenger ein konspirasjonsteori, men eit dokumentert faktum gjennom saken til Terje Rød-Larsen. At ein av arkitektane bak Oslo-avtalen og ein sentral skikkelse i Ap-nettverket pleia omgang med ein serieovergripar, viser korleis makt søker makt. Rød-Larsen lånte pengar og mottok støtte frå Epstein, noko som til slutt tvinga han til å gå av som leiar for International Peace Institute. Dette reiser eit ubehageleg spørsmål: Kor mange andre i den norske eliten såg ein annan veg for å behalde tilgangen til dei eksklusive romma?
Ordføraren som fekk halde på
Vi ser det same mønsteret i Rune Øygard-saken. I Vågå var Øygard ikkje berre ein ordførar; han var personleg ven med statsminister Jens Stoltenberg og ein berebjelke i partiet. Det tok altfor lang tid før partiapparatet tok varsla på alvor. Maktbalansen mellom ein mektig mann med tunge vener i Oslo og ei ung jente var så skeiv at rettstryggleiken nærast blei kvelt av lokal og sentral partilojalitet. Dette er “kameraderi” i si styggaste form – der omsynet til partiet sitt rykte veg tyngre enn vernet av dei sårbare.
Habilitet som valfri øving?
Saka til Anniken Huitfeldt føyer seg inn i rekka av det mange oppfattar som ein “adel” som opererer etter egne reglar. Når utanriksministeren si eiga familie handlar aksjer i selskap ho fattar vedtak om, og ho sjølv hevdar å vere uvitande, teiknar det eit bilete av ein kultur prega av arroganse. Det handlar om ei kjensle av å vere uangripeleg – ein tankegang som seier at “vi er dei gode, derfor treng vi ikkje følgje reglane like strengt som andre”.
Det som bind Epstein-saken saman med norsk kameraderi, er ikkje nødvendigvis omfanget av brotsverka, men strukturen i makteliten.
- Nettverkseffekten: Ein kjenner kvarandre frå sommarfestar, styreverv og politiske komitear.
- Gjensidig avhengnad: Viss eg fell, dreg eg deg med meg. Difor blir tystnadskulturen den sterkaste valutaen.
- Blindsoner: Når ein berre omgåast folk med same bakgrunn og makt, mistar ein evna til å sjå korleis handlingane ser ut frå utsida.
Ein demokratisk fare
Når Arbeiderpartiet og deira allierte i makteliten ikkje maktar å rydde opp i eigne rekker før pressa tvingar dei til det, svekkjer det tilliten til heile det demokratiske systemet. Parallellen til USA er tydeleg: Når folk opplever at eliten vernar sine egne, veks forakta for det etablerte.
Det norske kameraderiet er kanskje ikkje like prangande som Epsteins private øy, men det er like fullt giftig for eit samfunn som byggjer på likskap for lova. Det er på tide at vi sluttar å sjå på desse sakene som isolerte hendingar, og heller byrjar å snakke om den ukulturen som gjer dei moglege.
Les også: Bergens Tidende om Sogndal Ap: – Venegjeng og politisk amatørskap!