Dette er ein redaksjonell kommentar.
Høgsterett har nyleg frikjent ein politiadvokat som var tiltalt for grov uaktsom tenestefeil etter å ha fatta vedtak om å undersøkje innhaldet i en mobiltelefon utan godkjenning frå domstol.
Det er med djup uro vi tek imot den endelege avgjerda frå høgsterett om å frifinne politiadvokaten som vart tiltalt for grov uaktsom tenestefeil i samband med ulovleg ransaking.
Saka handla om at juristen hadde teke avgjerd om å undersøkje innhaldet i ein mobiltelefon utan å innhente den naudsynt domstolskjenninga. Denne frifinninga er meir enn berre eit enkelt juridisk utfall; det er eit signal som alvorleg trugar dei menneskerettane og den rettstryggleiken vi held som sjølve fundamentet i rettsstaten.
Domstolskontroll er ikkje eit byråkratisk hinder – det er sjølve livsnerven i vernet mot statleg maktmisbruk.
Hovudregelen er klinkande klar: Ransaking, særleg av djupt personlege sfærar som ein mobiltelefon, krev eit førehandsvedtak frå retten. Påtalemakta har berre rett til å omgå dette prinsippet når det er «fare ved opphald»; altså i akutte naudssituasjonar der bevis står i fare for å forsvinne.
Når høgsterett, i eit tilfelle der det var argumentert for at det ikkje førelåg noko slik akutt fare, vel å frifinne den tiltalte, vert terskelen for å halda maktutøvarar ansvarlege sett farleg høgt.
Rettstryggleiken kjem i andre rekkje
Kjernen i kritikken er at avgjerda gjev politijuristane ein uheldig «lisens til å feile» når det kjem til å bruka dei mest inngripande tvangsmidlane. Ei feilvurdering av om det er «fare ved opphald» er ikkje berre eit lite skjønnsmessig feiltrinn. Det er eit brot på privatlivets fred (EMK artikkel 8) og eit åtak på sjølve retten borgarane har til å vera verna mot vilkårleg inngripen frå styresmaktene.
Ved å ikkje straffeforfølgje grov uaktsamheit i slike kjernesituasjonar, signaliserer høgsterett at det er akseptabelt å setje hastekompetanse føre domstolskontroll. Dette utviskar den heilt naudsynte grensa mellom politivelde og rettsstaten. Individet står att som den sårbare parten, med ein svekt vernar i ryggen.
Vi forventar at landets øvste domstol er den fremste vernaren av mindretalet og dei fundamentale rettane. Dessverre har høgsterett i denne dommen gjort det motsette: dei har gjeve makta eit unødig stort slingringsmonn, og dermed sendt eit urovekkjande signal om at rettstryggleiken kjem i andre rekkje. Dette er eit mørkt kapittel for rettsutviklinga i Noreg, og vi krev at politi og påtalemakt strammar inn praksisen sin og respekterer at loven gjeld for alle – òg dei som har som oppgåve å handheve han.